Ατίμωση

J. M. Coetzee
Εκδόσεις: Α. Α. Λιβάνη
Σελίδες: 309
Τίτλος πρωτοτύπου: Disgrace
Μετάφραση: Αλέξανδρος Καλοφωλιάς

Με το συγκεκριμένο βιβλίο ο Coetzee βραβεύτηκε με το Booker το 1999. Αποτελεί τον μοναδικό συγγραφέα μέχρι στιγμής που του έχει δοθεί δύο φορές το προαναφερθέν βραβείο (η πρώτη ήταν το 1983 για το "Βίος και πολιτεία του Μάικλ Κ.") και φυσικά το 2003 του απονεμήθηκε το Νόμπελ Λογοτεχνίας.

Η "ατίμωση" μου άρεσε πάρα πολύ σαν βιβλίο. Λάτρεψα το στυλ γραφής. Απλό και ωραίο. Η εναλλαγή από το πρώτο στο τρίτο πρόσωπο στην αφήγηση νομίζω στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία. Η πλοκή δεν είναι το ατού του βιβλίου καθώς βασίζεται περισσότερο στις σκέψεις και τα συναισθήματα χωρίς όμως αυτό να σημαίνει πως δεν υπάρχει καθόλου "δράση". Είναι ένα σύνολο από "mind games" και θα έλεγα πως είναι πολύ ουσιαστικό σε σχέση με αυτό που θέλει να περάσει ο συγγραφέας στον αναγνώστη. Θα τολμούσα να πω ότι αποτελεί οδηγό για τον τρόπο που πρέπει να γράφονται ωραία βιβλία.

Η πλοκή τοποθετείται στη Ν. Αφρική και πιο συγκεκριμένα στο Cape Town αρχικά και σε μια επαρχία λίγο αργότερα. Ο κεντρικός ήρωας του βιβλίου ζει την ατίμωση εις διπλούν. Πρώτα σε εργασιακό επίπεδο με ένα γεγονός που φέρνει τα πάνω κάτω στη ζωή του και στη συνέχεια σε οικογενειακό επίπεδο με τραγικό θύμα την κόρη του. Δύο πολύ διαφορετικές ιστορίες με κοινό παρονομαστή. Αυτό που καταφέρνει υπέροχα να μας δώσει ο συγγραφέας είναι η ειρωνεία που συνδέει τα γεγονότα αυτά. Προσπαθώντας να αναζητήσει την εξιλέωση, ο θύτης γίνεται θύμα μέσα από ένα αριστοτεχνικά δομημένο χαρακτήρα. Ταυτόχρονα μας δίνεται η αντίθεση της κοινωνίας μέσα στην οποία λαμβάνει χώρα το βιβλίο, η σύγχρονη αλλά και η σκοτεινή πλευρά της.

Σε κανένα σημείο δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει αυτόν που θα το διαβάσει χρησιμοποιώντας εκλεπτυσμένο λεξιλόγιο ή κάνοντας παράθεση γνώσεων κτλ, καθώς επίσης τα βαρετά ή κουραστικά σημεία που λίγο πολύ υπάρχουν σε πολλά βιβλία εκλείπουν. Ίσως να μην είναι ΤΟ βιβλίο πάντως σίγουρα είναι ένα πάρα πολύ ωραίο βιβλίο που αξίζει πραγματικά να διαβαστεί. Είναι το πρώτο που διάβασα από τον Coetzee και αποκλείεται να είναι το τελευταίο.

Το βαμμένο πουλί

Jerzy Kosinski
Εκδόσεις: Μεταίχμιο
Σελίδες: 351
Τίτλος πρωτοτύπου: The painted bird
Μετάφραση: Τρισεύγενη Παπαϊωάννου

Να ένα αρκετά ωραίο βιβλίο. Διαφορετικό όσο και λίγο "τρελό". Προσωπικά δεν θα το χαρακτήριζα αριστούργημα, όπως αναφέρεται στο εξώφυλλο του αλλά παρόλα αυτά σίγουρα είναι ένα βιβλίο που σε τραβάει να το τελειώσεις. Διαβάζοντας τη μεγάλη εισαγωγή του γραμμένη από τον ίδιο τον συγγραφέα σκεφτόμουν το λόγο που έφαγε τόσο κυνηγητό. Τελειώνοντας το, συνειδητοποίησα το γιατί, τώρα το πόσο δίκαιο ή άδικο ήταν δεν είναι δικό μου θέμα.

Ουσιαστικά είναι μια αυτοβιογραφία σε μυθιστορηματική μορφή. Πιο συγκεκριμένα αφορά τα παιδικά χρόνια του συγγραφέα. Πρόκειται για την ιστορία ενός παιδιού που για να αποφύγει τη βιαιότητα του Β' παγκοσμίου πολέμου στέλνεται από τους δικούς στην επαρχία, όπου τα πράγματα είναι φαινομενικά πιο ήσυχα. Εκεί αποφεύγει μεν τα πολλά δεινά του πολέμου αλλά έρχεται αντιμέτωπο με την ανθρώπινη βαναυσότητα. Πάρα πολλές σκηνές που μπορούν να χαρακτηριστούν ωμές, σκληρές, βίαιες, σαδιστικές μέχρι και ανώμαλες σε κάποιες περιπτώσεις αποτελούν την καθημερινότητα αυτού του παιδιού. Ένα βιβλίο που βουτάει βαθιά στην σκοτεινή πλευρά του ανθρώπου και απαιτεί γερά στομάχια κατά την ανάγνωση του παρόλο που είναι σε γενικότερες γραμμές αρκετά εύκολο. Ο Κοζίνσκι παρόλο που δεν αναφέρει πουθενά μέσα στο βιβλίο σε ποια χώρα διαδραματίζεται η πλοκή ούτε ονόματα πόλεων κτλ φωτογραφίζει την πατρίδα του. Έτσι θεωρήθηκε ότι θίγει την Πολωνία προβάλλοντας την έλλειψη πολιτισμού, τις δεισιδαιμονίες που διέπουν την επαρχία αλλά και τη στάση δουλικότητας πολλές φορές απέναντι στους Γερμανούς κατά την διάρκεια του πολέμου.

Η δεσποινίδα

Ivo Andric
Εκδόσεις: Καστανιώτη, FAQ
Σελίδες: 240
Τίτλος πρωτοτύπου: Gospodjica
Μετάφραση: Χρήστος Γκούβης

Ίβο Άντριτς. Από τους μεγάλους βαλκάνιους και όχι μόνο, συγγραφείς, βραβευμένος με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1961. Είναι το δεύτερο βιβλίο του που διαβάζω και μου άρεσε εξίσου πάρα πολύ, μετά το κατά πολλούς αριστούργημα του "Το γεφύρι του Δρίνου" που είχα διαβάσει πριν από αρκετό καιρό, το οποίο είχα βρει εξαιρετικό.

Όπως προδιαθέτει ο τίτλος κεντρικό πρόσωπο του βιβλίου είναι η "δεσποινίδα". Ένας πολύ ιδιαίτερος, ενδιαφέρων και μοναδικός χαρακτήρας. Μια γυναίκα που ένα γεγονός κατά τη διάρκεια της εφηβείας, της άλλαξε ολοκληρωτικά τη ζωή, τον τρόπο σκέψης, λειτουργίας και γενικότερα όλη την κοσμοθεωρία της, μετατρέποντας την από ένα κορίτσι σε μια γυναίκα σκληρή, άπληστη, απόμακρη και αφιλόξενη προς τον υπόλοιπο κόσμο. Έχοντας χάσει την πίστη της και την εμπιστοσύνη της προς τους ανθρώπους, βρίσκει ασφάλεια στην εμμονή της για συγκέντρωση πλούτου και μετατρέπεται σε μια αδίστακτη τοκογλύφο, αδιαφορώντας παντελώς για τα δρώμενα γύρω της και τις σχέσεις της με τον περίγυρο της. Μια εμμονή που η ειρωνεία της τύχης την έστρεψε εναντίον της όπως πολλές φορές συμβαίνει στην καθημερινότητα μας.

Αυτό που είναι εντυπωσιακό με τον Άντριτς είναι πως χωρίς να γράφει έργα με απίστευτες πλοκές καταφέρνει να μαγνητίσει πραγματικά τον αναγνώστη. Χρησιμοποιώντας πολύ όμορφη, απλή και λιτή γλώσσα μας δείχνει πως γράφονται πολύ ωραία βιβλία. Πάντα με φόντο τα δρώμενα της εποχής, ήθη και έθιμα, συνήθειες και πολύ όμορφες και ταυτόχρονα ρεαλιστικές εικόνες, μας δίνει ιστορικό, πολιτικό και κοινωνικό background, μέσα από πολύ καλά διαμορφωμένους χαρακτήρες. Σε σημείο που κάποια στιγμή διαβάζοντας φτάνεις στο σημείο να αναρωτιέσαι ποιο είναι αυτό που σε ενδιαφέρει περισσότερο. Η καθεαυτή πλοκή του βιβλίου ή το όλο περιβάλλον μέσα στο οποίο διαμορφώνεται η όλη ιστορία.


Και δύο retro φωτογραφίες, η πρώτη έκδοση της "Δεσποινίδας" και η πρώτη  χειρόγραφη σελίδα του βιβλίου.

Άουστερλιτς

W. G. Sebald
Εκδόσεις: Άγρα
Σελίδες: 305
Τίτλος πρωτοτύπου: Austerlitz
Μετάφραση: Ιωάννα Μεϊτάνη

Αν ο Sebald ζούσε περισσότερο, καθώς πέθανε σε τροχαίο ατύχημα το 2001 έξω από το Norwich στην Αγγλία, λέγεται πως θα βραβευόταν κάποια στιγμή ίσως και σύντομα με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Κάτι τέτοιο άφησε εννοηθεί μεταξύ των άλλων και ο γραμματέας Σουηδικής Ακαδημιάς Horace Engdahl σε μια συνέντευξη του. Ήδη την εποχή εκείνη θεωρούνταν ένας από τους κορυφαίους εν ζωή συγγραφείς και γενικότερα εκτιμάται από πολύ κόσμο.

Διαβάζοντας το Άουστερλιτς μια από τις πρώτες παρατηρήσεις που έκανα ήταν η χρήση του πολυτονικού συστήματος παρόλο που η έκδοση είναι φρέσκια (2006). Ένα δεύτερο στοιχείο που μου έκανε εντύπωση ήταν οι πολλές εικόνες που έχει μέσα στις σελίδες του, πράγμα σπάνιο στα περισσότερα βιβλία που έχω διαβάσει.

Από εκεί και πέρα. Εγώ θα εκφράσω μια διαφορετική προσωπική άποψη σε σχέση με αυτές των περισσοτέρων. Δεν μπορώ να πω πως μου άρεσε ιδιαίτερα. Δύσκολο βιβλίο και αρκετά απαιτητικό θα έλεγα. Κεντρικό θέμα η αναζήτηση της ταυτότητας του ήρωα του βιβλίου. Αυτό γίνεται μέσα από μια μορφή αναμνήσεων που ο ήρωας του εξομολογείται στον αφηγητή της ιστορίας. Οι αναμνήσεις αυτές παρουσιάζουν ενδιαφέρον καθώς πέρα από την προσωπική δραματική ιστορία του Ζακ Άουστερλιτς μας δίνεται μια εικόνα του Β' παγκοσμίου πολέμου όπως επίσης και εικόνες από το ολοκαύτωμα χωρίς ωστόσο να παρουσιάζονται τραγικά.

Το θέμα για μένα όμως είναι πως όλα αυτά κάπου χάνονται μέσα στις ατελείωτες περιγραφές του συγγραφέα. Περιγραφές μνημείων, τοπίων, πόλεων, σιδηροδρομικών σταθμών, μουσείων κτλ. Πάρα πολλές περιγραφές που αλλοιώνουν την όλη ιστορία του βιβλίου. Καταλαβαίνω πως ο Sebald θέλει να μας κάνει να δούμε μέσα από τα μάτια του Άουστερλιτς εικόνες που βλέπει γύρω του ταυτόχρονα με τις σκέψεις που κάνει, απλά θεωρώ ότι είναι κάπως υπερβολικό. Ουσιαστικά η όλη πλοκή περνάει σε δεύτερη μοίρα και αν προσθέσω σ' αυτά την σχεδόν απουσία κεφαλαίων, την πλήρη απουσία παραγράφων και τις τεράστιες προτάσεις που υπάρχουν συχνά πυκνά μπορώ να πω ότι με κούρασε σε πάρα πολλά σημεία η ανάγνωση του βιβλίου. Φυσικά δεν θα μπορούσα να παραλείψω πως η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας είναι πλούσια και οι περιγραφές του εντυπωσιακές, απλά το τελευταίο δεν είναι το ζητούμενο για μένα. Αν κάποιον τον συγκινούν αυτά τα χαρακτηριστικά τότε είναι πολύ πιθανόν να του αρέσει.