Ποιος σκότωσε τον Παλομίνο Μολέρο;

Mario Vargas Llosa
Εκδόσεις: Εξάντας
Σελίδες: 175
Τίτλος πρωτοτύπου: Quien mato a Palomino Molero?
Μετάφραση: Τασία Παναγοπούλου

Διασχίζοντας την στενή λωρίδα της γης που ονομάζεται Χιλή προς το βορά, συναντάμε το Περού. Εκεί όπου δεσπόζει η μορφή αυτού του σπουδαίου και ενός από τους πλέον αγαπημένους μου συγγραφείς, με όνομα Mario Vargas Llosa. Αυτή τη φορά επέλεξα να ασχοληθώ με κάτι το όχι τόσο δημοφιλές στο κοινό από τα έργα του, με αυτό το μικρό σχετικά βιβλιαράκι των 175 σελίδων. Και για πέμπτη συνεχή φορά ο συγγραφέας δε με άφησε απογοητευμένο.

Στα του βιβλίου. Βρισκόμαστε στο νότιο Περού, μέσα της δεκαετίας του '50. Ένας νεαρός, νεοσύλλεκτος σμηνίτης της πολεμικής αεροπορίας βρίσκεται δολοφονημένος και άγρια βασανισμένος στην έρημο και ο πιτσιρικάς που ανακαλύπτει το πτώμα του σπεύδει να ειδοποιήσει τις αρχές της περιοχής. Ο χωροφύλακας Λιτούμα μένει άναυδος μπροστά στο αποτρόπαιο θέαμα που αντικρίζει και αναρωτιέται πως μπορεί κάποιος να διέπραξε κάτι τόσο φρικτό. Μαζί με τον προϋστάμενό του, τον υπομοίραρχο Σίλβα, αναλαμβάνουν να εξιχνιάσουν το απεχθές έγκλημα. Έτσι ρίχνονται στην αναζήτηση του δολοφόνου του Παλομίνο Μολέρο. Όσο οι μέρες περνούν η πίεση από την τοπική κοινωνία για απόδοση της δικαιοσύνης είναι μεγάλη καθώς όλοι φαίνεται να πιστεύουν πως η μη ανεύρεση του ενόχου συμβαίνει ακριβώς επειδή έγινε από "μεγάλα κεφάλια" τα οποία δεν μπορεί να αγγίξει ο νόμος. Σκόρπια στοιχεία τους οδηγούν στο συμπέρασμα πως η λύση του μυστηρίου ξεκινά από την βάση στην οποία υπηρετούσε ο νεαρός σμηνίτης και σιγά σιγά οδηγούνται προς συμπεράσματα για την υπόθεση και σε  αποκαλύψεις που είναι τραγικές. Κατά την διάρκεια των ημερών αυτών παρακολουθούμε και τον έρωτα του Σίλβα για μια παντρεμένη γυναίκα.

Να και άλλη μια πλευρά του Llosa που δεν είχα συναντήσει ως τώρα. Σ' αυτό το βιβλίο λοιπόν ο συγγραφέας καταπιάνεται με μια ιστορία μυστηρίου με αστυνομικό περιεχόμενο. Αν τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα ενός αστυνομικού μυθιστορήματος είναι η ασταμάτητη δράση, οι άλυτοι γρίφοι, οι σπαζοκεφαλιές και οι συνεχείς ανατροπές, να ξέρετε ότι εδώ δε θα τα βρείτε. Η υπόθεση είναι απλή και σύντομα καταλαβαίνει κανείς τι πρόκειται να συμβεί και ποια περίπου θα είναι η καταλήξη της ιστορίας. Βέβαια υπάρχει και το στοιχείο που δεν περιμένεις. Αυτό όμως που μπορεί να βρει κάποιος σε αυτό το βιβλίο είναι: Μια γοητευτική πλοκή, μια γλώσσα που είναι πανέμορφη και λιτή, μια άψογη αναπαράσταση της τοπικής κοινωνίας. Οι δύο κύριοι χαρακτήρες του βιβλίου είναι καταπληκτικά δημιουργημένοι, με αντιθέσεις που συνθέτουν απίθανους διαλόγους. Εξάλλου σχεδόν όλο το βιβλίο είναι γραμμένο με μορφή διαλόγου που δεν κουράζει ούτε στιγμή. Η απουσία περιγραφών περνάει απαρατήρητη. Έντονο το στίγμα του συγγραφέα να σχολιάσει επικριτικά την δομή του Περουβιανού στρατού αλλά και της πολιτικής λειτουργίας γενικότερα αναδεικνύοντας την διαφθορά που κυριαρχεί σε όλα τα επίπεδα όπου η εντιμότητα και η εργατικότητα δεν είναι στοιχεία που ανταμείβονται αλλά αντίθετα πολλές φορές σε καθιστούν ανίσχυρο. Τέλος, το χιουμοριστικό στοιχείο στην υπόθεση έρωτας είναι εμφανές και πετυχημένο. Το διάβασα σε μια καθισιά χωρίς να σηκώσω καθόλου κεφάλι παρά μόνο για ένα τσιγάρο. Είναι πανεύκολο, σύντομο και απολαυστικό. Αυτός ο συγγραφέας, μου φαίνεται πως ότι γράφει είναι πολύ καλό. Διαφορετικά, μάλλον έχω πάθει ψύχωση με τα βιβλία του. Νομίζω όμως πως συμβαίνει το πρώτο από τα δύο. Άλλο ένα πολύ όμορφο βιβλίο λοιπόν.

Ο Πανταλέων και οι επισκέπτριες

Mario Vargas Llosa
Εκδόσεις: Εξάντας
Σελίδες: 302
Τίτλος πρωτοτύπου: Pantaleon y las visitadoras
Μετάφραση: Τασία Χατζή

Μετά τον βίαιο και σκληροτράχηλο "Ματοβαμμένο μεσημβρινό", είχα την διάθεση να διαβάσω κάτι πιο ανάλαφρο. Θα ήθελα κάτι σε αστυνομικό ίσως ή μυστηρίου, αλλά δεν είχα κάτι τέτοιο εύκαιρο και έτσι κατέληξα στο συγκεκριμένο βιβλίο. Εκ του αποτελέσματος, δε θα μπορούσα να είχα κάνει καλύτερη επιλογή.

Το βιβλίο είναι ευχάριστο, διασκεδαστικό, ότι πρέπει για να σε χαλαρώσει. Η στρατιωτική ηγεσία του Περουβιανού στρατού αντιμετωπίζοντας κάποια πολύ ιδιαίτερα προβλήματα στις μονάδες της στην περιοχή της Αμαζονίας (σεξουαλικές διαταραχές των φαντάρων), προσπαθεί να βρει μια λύση ώστε να δώσει σε αυτά ένα τέλος ή τουλάχιστον να τα καταπραΰνει. Ποια είναι αυτή η λύση; Να οργανώσει μια ειδική επιχείρηση η οποία θα χαίρει άκρας μυστικότητας και να τροφοδοτεί τους στρατιώτες με ιερόδουλες ώστε να τους τονώνει το ηθικό κρατώντας τους ταυτόχρονα ήρεμους. Αναθέτει την αποστολή αυτή στον λοχαγό Παντόχα, τον ήρωα του βιβλίου ο οποίος χαρακτηρίζεται από την πιστή αφοσίωση του στο σώμα. Ο τελευταίος μετακομίζει στην περιοχή του Ικίτος και αρχίζει να οργανώνει όλο το σχέδιο σιγά σιγά επιδεικνύοντας τρομερή ευθύνη και αυταπάρνηση. Αργά και σταθερά δημιουργεί την λεγόμενη "υπηρεσία επισκεπτριών" που παρά τις όποιες δυσκολίες τη βλέπουμε να γιγαντώνεται και να απολαμβάνει τρομερής ανταπόκρισης και αποδοχής από το στράτευμα. Τόσο μεγάλη είναι η επιτυχία που αρχίζει και δημιουργεί προβλήματα, αρχικά στην τοπική κοινωνία και στη συνέχεια στην ίδια την ηγεσία του στρατού.

Μιλάμε για ένα απολαυστικότατο βιβλίο, που το μεγάλο του ατού είναι η σάτιρα. Μέσα από τις κωμικοτραγικές καταστάσεις που παρουσιάζονται στις σελίδες του ο συγγραφέας κατορθώνει με απίστευτα πετυχημένο τρόπο να σατιρίσει την δομή και λειτουργία του περουβιανού στρατού αλλά την ίδια την κοινωνία σε όλο το φάσμα της. Με τρομερή αίσθηση του χιούμορ, επινοητικότητα στους χαρακτήρες του έργου, δημιουργία επιτυχημένων αντιθέσεων και δίνοντας απίθανους διαλόγους, έχουμε ένα πραγματικά πανέξυπνο κείμενο, αστείο που σε χαλαρώνει και σε ευχαριστεί ταυτόχρονα. Μεγάλο μέρος του βιβλίου αποτελείται από αναφορές μεταξύ στελεχών του στρατού. Το τελευταίο όμως αντί για κουραστικό ίσως αποτελεί και το πιο ωραίο μέρος του, αφού η σοβαρότητα της σύνθεσης των αναφορών αυτών σε αντίθεση με την γελοιότητα των περιεχομένων τους, δίνει ένα καταπληκτικό αποτέλεσμα. 

Πολλές φορές έπιασα τον εαυτό μου να γελά ενώ διάβαζα, ενώ σκέφτηκα ότι το ίδιο ίσως να έκανε και ο ίδιος ο συγγραφέας ενώ το έγραφε. Νομίζω πως το βιβλίο αυτό αναδεικνύει το πολύπλευρο ταλέντο του Llosa καθώς τα καταφέρνει εξαίσια και στο χιουμοριστικό τομέα. Σίγουρα μπορεί να μην έχει την λογοτεχνική αξία και το ειδικό βάρος που έχουν άλλα βιβλία του, αλλά αυτό νομίζω δεν μας εμποδίζει να πούμε πως είναι ένα πολύ ωραίο βιβλίο. Τουλάχιστον εγώ το ευχαριστήθηκα και μου άρεσε πολύ.

Το παλιοκόριτσο

Mario Vargas Llosa

Εκδόσεις: Καστανιώτη

Σελίδες: 389

Τίτλος πρωτοτύπου: Travesuras de la nina mala

Μετάφραση: Μαργαρίτα Μπονάτσου

Το "παλιοκόριτσο" αποτέλεσε την πρώτη μου γνωριμία με τον πολύ σπουδαίο και νομπελίστα από το 2010 συγγραφέα που ακούει στο όνομα Μάριο Βάργκας Λιόσα. Το βιβλίο το διάβασα μέσα σε 2 μέρες και πραγματικά ενθουσιάστηκα. Τι είναι αυτό το βιβλίο; Είναι η ιστορία ενός μεγάλου έρωτα. Για να ακριβολογούμε όμως, είναι η ιστορία μιας καψούρας. Και για να είμαστε ακόμα πιο συγκεκριμένοι ενός έρωτα εντελώς μονοδιάστατου και ουσιαστικά ανεκπλήρωτου.

Ακούγοντας κάποιος όλο αυτό το "love story" ίσως να υποθέσει πως πρόκειται για κάποιας μορφής ρομάντζο. Καμιά μα καμιά σχέση όμως. Η αφήγηση στο βιβλίο είναι στο πρώτο πρόσωπο από την πλευρά του ήρωα του έργου ο οποίος γνωρίζει σε μικρή ηλικία την λάθος γυναίκα. Μια γυναίκα "femme fatale" που μπαίνει και βγαίνει στη τη ζωή του στο πέρασμα των χρόνων χωρίς ποτέ να καταφέρει να την κατακτήσει και να την κάνει δικιά του. Μια γυναίκα η οποία πεισματικά αρνείται να του δοθεί ολοκληρωτικά παρά μόνο όταν αυτή το επιθυμεί κάτι το οποίο είναι συνήθως για πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Μια γυναίκα που του γίνεται πραγματική εμμονή και του καταστρέφει στην κυριολεξία το μυαλό. Οι περιγραφές του Λιόσα είναι ρεαλιστικότατες με μια εκπληκτική γραφή που ειλικρινά σε μαγνητίζει και πάντα στο πρώτο πρόσωπο με την μορφή που θα αφηγούταν ο καθένας μια παρόμοια ιστορία σε έναν φίλο/φίλη του.

Η πλοκή του βιβλίου εκτυλίσσεται στις δεκαετίες του '60, '70 και '80 κάνοντας ένα μαγικό πέρασμα σχεδόν από όλη την γη. Περού, Γαλλία, Αγγλία, Ιαπωνία και Ισπανία. Μικρές αναφορές γίνονται επίσης για την Κούβα και τη Ν. Αφρική. Η μαγεία όμως του Λιόσα κρύβεται στο γεγονός πως πέρα από την καθεαυτή ιστορία των έργων του καταφέρνει με περίτεχνο τρόπο να μας δίνει πολιτικό, κοινωνικό, πολιτιστικό και ιστορικό φόντο. Και όλα αυτά πετυχαίνοντας να κάνει τον αναγνώστη όχι μόνο να τα διαβάζει θέλοντας ίσως να τα προσπεράσει ώστε να ακολουθήσει την ροή του βιβλίου αλλά να νιώθει πως μαθαίνει συνεχώς καινούρια πράγματα χωρίς να του φαίνονται σαν παρενθέσεις.

Ένα βιβλίο πραγματικό αριστούργημα που όχι μόνο με έκανε να αγαπήσω τον συγγραφέα Λιόσα (ή Γιόσα όπως θέλετε πείτε το), όχι μόνο να διαβάσω και άλλα βιβλία του και να θέλω να αποκτήσω όλα τα έργα του αλλά και να τον προτείνω ανεπιφύλακτα σε όλους να διαβάσουν έναν πραγματικά μεγάλο συγγραφέα.